Kapıkule ve Tarihçesi

Kapıkule ve Tarihçesi

KAPIKULE GÜMRÜK KAPISI'NIN TARİHÇESİ
Cumhuriyetten 1950'lere kadar Kapıkule

Türkiye’nin milli sınırlarını çizdiği tarihte yeni devletin ve Cumhuriyetin kuruluşu ile biçim alan ilk Kapıkule Gümrüğü o zamanki ihtiyaçlara göre basit bir karakol ve çok küçük bir gümrük kapısından ibaretti. II.Dünya savaşının sonuna kadar bu giriş yerinin niteliğinde, çapında ve bünyesinde bir değişiklik olmadı ve bir ihtiyaç da doğmadı. Çünkü, Avrupa’dan Türkiye’ye doğru uzanan ana kara yolu ancak yer yer geçit veren ve kısmen iyi bir standart gösteren bir nitelikteydi. Balkan ülkelerinde bile, bütünüyle rahat bir yol ve bütünüyle tatmin edici bir hat yoktu. Uluslararası yolun Türkiye’deki bölümü ise, özellikle Balkan savaşı yıllarında , son derece bozulmuş ve eski Osmanlı yolu yer yer ortadan kalkmıştı. Geçiş zaman zaman yol değil, tarla görünümleri almaktaydı. O yüzden bugün olduğu gibi E-5 uluslararası işaretini taşıyan bir şeritten karayoluyla Türkiye’ye gelmek ve dönmek 1950'li yıllara kadar ancak cesaret sahibi yolcuların ve maceraperestlerin işiydi. Karayolundan, ticari eşya taşımacılığı da mevcut değildi. Uçak da henüz yaygınlaşmamış olduğundan dış ticaretle ilgili taşımacılık ancak demir yoluyla ve deniz yoluyla yapılmaktaydı.

1950’lerde Kapıkule

1950'li yıllar bu yapıyı biraz değiştirdi. II.Dünya Savaşının galibi olan ABD tren ve deniz yerine karayolunu gündeme getirdi. Az gelişmiş ülkelere karayolu yapımı için krediler verildi. Kalkınma sürecine giren Balkan ülkeleri de iç yol şebekeleri ile beraber ülkelerini transit geçen ana damara bağlamak için bakım ve imar faaliyetlerine girdiklerinden Niş-Bulgar sınırı arası hariç olmak üzere Avrupa’dan Türkiye’ye geçit veren uluslararası bir yol az çok meydana çıkmış oldu. Türkiye de buna paralel olarak Karayolundan en büyük giriş kapısı olan Kapıkule Gümrüğünde, düzenlemelere gitti. Çıkışta sağ tarafta kalan ve buraya adını veren kuleli küçük binasından başka orta yere bir beton peron yapıldı ve 3 adet giriş şeridi düzenlenerek asfaltla bu alan biraz genişletildi.

 

1950’lerde ihtiyaca cevap veren bu düzenleme, yurtdışında özellikle Almanya’da çalışan gurbetçilerimizin edindikleri özel araçları ile Türkiye’ye izine gelmeleri, TIR cinsi araçların gelişen dış ticarete bağlı olarak yapımı ve hizmete konulması neticesinde Avrupa’da, dolayısıyla Balkan ülkelerinde ve Türkiye’de karayolu kullanım oranı değişmeye başladı. Bu iki olgu Kapıkule gümrüğünü tıkanıklığa sokmaya ve ihtiyaçların gerisinde bırakmaya yeterli sebepti. Araç geçiş yönlerinde değişiklik yapılarak geçici idari çözümlerle işlemler kargaşa ortamında da olsa yürütülmeye çalışıldı.

1970’lerde Kapıkule

Gümrük Müsteşarlığı ve Türkiye Turing Otomobil Kurumu arasında 09.07.1971 tarihinde imzalanan bir protokol ile o tarihe kadar Türk vatandaşlarının bulundukları yabancı ülkelerin Turing ve otomobil kurumlarının yerine getirdiği bir hizmet Türkiye Turing Otomobil Kurumu’na devredilmiş oldu. Bu şekilde, Triptik denilen belgenin verilmesi ve bununla, taşıt Türkiye’den çıkmazsa vergi ve resimlerinin devlete karşı taahhüt edilmesi esas alındı. O tarihe kadar yurt dışıda kalan bir gelir kaynağı, bu protokol ile döviz olarak Türkiye’ye aktarılmış oluyordu. Triptik belgesinin temini sınır kapısında açılan Turing otomobil bürosundan sağlanmaktaydı.

 

1977’de Kapıkule merkez bina inşaatı başlanmış, yeni açılan geçişlerle araç trafiği iyileştirilmeye çalışılmış, ancak yetersiz kalmıştır. Bunun üzerine 30 dönümlük bir alan üzerinde giriş peronları inşa edilmiş, 1977’de kullanıma açılmıştır. 28 Kasım 1978’de ihtiyaçlara cevap veremeyen alan bir kere daha büyütülerek 80 dönüm arazi daha ilave edilip ıslah edilerek Kapıkule sınır Kapısına ilave edilmiştir. Bunun yanı sıra kapının görsel görünümüne de önem verilerek çevre düzenlemesi yapılmış, yeşil alana ilk defa önem verilmiştir.


1990 Sonrası Kapıkule

1991-1992 yıllarında muafiyet kapsamıyla yurt dışından gelen otomobillerin çok sayıda yurt dışına çıkışı belgelendirilemediğinden 1992 yılında Triptik işlemlerine son verilerek sınır kapısında faaliyet gösteren Türkiye Turing otomobil kurumu’nda yapılan büro işlemlerine de son verilmiş ve otomobillerin giriş çıkış ve takip işlemleri müsteşarlığımız tarafından yapılmaya başlanmıştır.
 

Modernizasyon Öncesi Kapıkule

Kapıkule Gümrük Kapısı Yap-İşlet-Devret sistemi ile modernize edilmeden önce 600.000 m2 lik bir alandan ibaretti. Sahada küçük araç (otomobil, minibüs ve otobüs) girişleri için 12, çıkışları için 3 adet peron mevcut iken, TIR araçlarının giriş çıkışları için peron sistemi bulunmamakta idi. Küçük araç giriş çıkışları için ayrılan peronların gerek fiziki yapısı ve gerekse ve donanımı elverişsiz durumda olduğundan birçoğu fiilen kullanım dışı idi.



Modernizasyon Sonrası Kapıkule
Modernizasyon çalışmaları ile Kapıkule Gümrük Kapısı 333514 m2 lik alana küçültülmüş olmasına rağmen otomobil işlemleri için 12 giriş, 11 çıkış peronu TIR araçları için 5 giriş, 6 çıkış peronu yapılmış ve peronların fiziki konumu, donanımı çalışmaya daha elverişli hale getirilmiştir.

Kapıkule Gümrük Kapısında yeni yapılandırma sonucunda, peron sistemi ile araç sürücüsünün zorunlu nedenler bulunmadıkça, aracından inmeksizin işlem prosedür seyrini tek şeritte takip etmesi mümkün hale getirilmiştir.
Yapılandırmadan önce TIR Gümrük Sahası bölümünde 1 adet X-Ray mevcut iken, modernizasyon çalışmaları sonucunda mevcut X-Ray Yolcu Salonu kısmına taşınmış olup, Tır Gümrük sahasında mobil X-Ray kullanılmaya başlanmıştır. Tır Gümrük Sahasına ise 2 adet X-Ray kurulacaktır.
  • Yenilenen Kapıkule Gümrük Sahasının fiziki yapısı
     


    Kapıkule Gümrük Sahası Müsteşarlığımız ile TOBB ve Gümrük Turizm İşletmeleri A.Ş. ile yapılan 27.08.2007 günlü Yap-İşlet-Devret Sözleşmesine istinaden modernize edilmiş ve 19.06.2009 günü Sn. Başbakanımız Recep Tayyip ERDOĞAN tarafından resmi açılışı yapılmıştır. Yenileme projesine göre;
     
    Toplam saha alanı : 333514 m2
    Toplam inşaat alanı : 41240 m2
    Toplam saha betonu : 265000 m2
    Toplam yeşil alan : 40540 m2
    Toplam çevre duvarı : 2350 m
    Saha içi bölme duvarı : 2400 m
    Tır park adeti : 37 adet
    Otomobil park adeti : 602 adet

    Gümrük sahası birbirinden istinat duvarı ile ayrılan iki bağımsız bölümden oluşmaktadır;
     
    1. TIR SAHASI BÖLÜMÜ
    A-Tır çıkış işlemlerinin yapıldığı alan

    Bu alan; Çıkış istikametinde 2 adet Muhafaza Kapısı ile başlamakta, devamında 2 adet Polis Peronu bulunmaktadır. Sonra 2 adet kantar vardır.Tır çıkış alanındaki X-RAY henüz faaliyete geçirilmemiş olup, bu noktada geçici mobil seyyar X-Ray’ bekleme alanında hizmet vermektedir. 6 adet gümrük çıkış peronları, tescil işlemleri için hizmet vermektedir. Aynı yerde 4 adet diğer kurumlara ait peronlar mevcuttur. Devamında 2 adet TIR araç yükleri aynı anda boşaltılıp aranabilecek büyüklükte arama hangarı ve soğuk hava deposu hizmettedir. TIR Giriş ve Çıkış Bölümünü ortalayan alanda A-2 binası(alışveriş merkezi) bulunmaktadır. Çıkışta 11 pompalık Benzin istasyonu ve nihayetinde 2 adet çıkış Muhafaza peronu bulunmaktadır. Saha çıkışında sağ tarafta problemli araçlar için TIR parkı mevcuttur.
    B- Tır giriş işlemlerinin yapıldığı alan

    Bu alanda; 2 adet muhafaza peronu, 2 adet polis peronu 2 adet kantar mevcuttur. Gümrük işlemleri için 5 gümrük tescil peronu olup, 4 adet diğer kurumlara ait peron mevcuttur. 1 adet X-RAY bulunmakla birlikte henüz faaliyete geçirilmemiştir. 1 araç kapasiteli arama hangarı ve 2 adet giriş Muhafaza peronunda hizmet yürütülmektedir.
    C- Hizmet binaları

    TIR Sahasının giriş ve çıkış bölümlerinin orta kısmında B2 hizmet binası bulunmaktadır. Bu binada TIR Gümrük Müdürlüğü, Kapıkule Gümrük Muhafaza Müdürlüğü ve Gümrük Saymanlık Müdürlüğü konuşlandırılmıştır.Ayrıca Tır Giriş Alanında Kaçak İstihbarat ve Narkotik Gümrük Muhafaza Müdürlüğünün konuşlandığı D1 hizmet binası da bulunmaktadır.Yine Tır sahasında araç sürücülerinin yaralanabileceği içinde Free-Shopta bulunan bir alış veriş merkezi de bulunmaktadır.
     
    2. YOLCU SALONU BÖLÜMÜ
    A-Yolcu çıkış alanı
    Bu alanda; Edirne kapı tarafında 1 adedi yüksek olan 3 adet muhafaza çıkış peronu, 2’si yüksek 11 ADET polis peronu, ortada 5 adet diğer işlemler için peron mevcuttur. Ayrıca 2’si yüksek olan 11 adet gümrük tescil peronu, A-1 binasında alış veriş merkezi ve Bulgaristan çıkışında 1’i yüksek 2 çıkış Muhafaza peronu yer almaktadır.
    B-Yolcu giriş alanı
    Bu alanın Bulgaristan girişinde 1 adedi yüksek olan 2 adet Muhafaza giriş peronu, devamında A-1 binasında alışveriş merkezi 2 adedi yüksek 12 adet polis peronu, 7 adet diğer işlem peronları bulunmaktadır. Gümrük işlemleri için 2 adedi yüksek olmak üzere 12 adet Gümrük giriş tescil peronu ve X-Ray yer almaktadır. Ayrıca burada küçük araçlar ve otobüslerin için arama hangarı ve sahanın Edirne kapı girişinde 1 adedi yüksek olmak üzere 3 adet giriş Muhafaza peronu bulunmaktadır.
    C- Hizmet binaları
    Yolcu Salonlarının giriş ve çıkış bölümünün ortasında B3 hizmet binası bulunmaktadır. Bu binada Kapıkule Mülki İdare Amirliği, Edirne Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğü, Kapıkule Yolcu Salonu Gümrük Müdürlüğü, Kapıkule Emniyet Şube Müdürlüğü konuşlanmış durumdadır.
    D- İş merkezi
    Yolcu Sahası içinde Gümrüksüz Satış Mağazası(Free-Shop) ve diğer mağaza ve restoranların bulunduğu iş merkezi yapılmış durumdadır.
    E- VİP Salonu
    Yolcu Sahasının Bulgaristan çıkış kapılarına yakın bölümünde muhtelif toplantıların yapılması ve konukların ağırlanması için VİP Salonu yapılmış durumdadır.
    F-TASİŞ Ambarları ve hizmet binası
    Kapıkule Gümrük Sahasının Yolcu bölümünün Türkiye tarafında TASİŞ ambarları ve hizmet binası yapılmış durumdadır.